خانه‌ی دوست کجاست؟

بی نهایت حضرت است این بارگاه ... صدر را بگذار، صدر توست راه

ز اعتقاد سست پرتقلیدشان ... وز خیال دیده ی بی‌دیدشان

با وجود این که در ابتدا اما و اگر های بسیاری درباره ی کشته شدن بن لادن پس از انتشار اخبار مربوط به آن در افکار عمومی مردم جهان و همچنین مردم امریکا وجود داشت دولت امریکا تلاش چندانی برای اثبات این قضیه نکرد. خوب که به موضوع بنگریم و خود را در جایگاه ناباوران به این قضیه و یا افراد دارای توهم توطئه (Conspiracy theory) بنشانیم خواهیم دید هیچ دلیل و مدرکی نه در این مورد و نه در هر مورد دیگر این گروه را قانع نخواهد کرد و باور آنان را تغییر نخواهد داد؛ عکس ها می توانند فتوشاپی باشند. جسد می تواند قلابی باشد و خودش را به مکان نامعلومی برده باشند. اصلن بن لادن می تواند از خودشان باشد و این همه لشکرکشی و بگیر و ببند سرپوشی باشد بر اهدافی به مراتب بلندتر و با اهمیت تر. همه ی این ها و نظریه هایی از این دست را نه می توان اثبات کرد و نه می توان رد کرد. همه ی این ها می توانند درست یا نادرست باشند. اما نکته ی مهم از دید من در این مورد و موارد مانند آن چیز دیگری است و آن نکته این است که اگر کسی نخواهد چیزی را بپذیرد به هیچ عنوان نمی توان برایش آن را به اثبات رساند. این از آن دسته نکاتی است که به خوبی هم در میان مردم و هم در رسانه های امریکا جا افتاده است. بنابراین دولت امریکا بدون احساس هیچ گونه فشاری (نه از جانب افکار عمومی و نه از جانب مطبوعات) با ارایه ی کمترین سند و مدرک، کشته شدن بن لادن را اعلام می کند و کمابیش همگان هم قانع می شوند. دولتمردان امریکا به خوبی می دانند ارایه ی اسناد و مدارک اضافی مانند عکس، فیلم و مانند آن که دال بر کشته شدن بن لادن باشد جز افزایش تعداد نظریه های مبتنی بر توهم توطئه و بروز حاشیه های دردسرزا ارمغان دیگری برای آنان در پی نخواهد داشت. 

با نگاهی جامع تر که به موضوع نگاه می کنم می بینم در زندگی و مناسبات اجتماعی هم قصه کمابیش همین گونه است. اگر کسی از شخص شما، رفتاری از شما و یا گفتاری از شما برداشتی نادرست و خلاف واقع داشته باشد، تلاش برای تصحیح آن ذهنیت معمولن راه به جایی نمی برد و بلکه در بیشتر موارد اثر معکوس دارد. همان که مولانا گفت:

گفت هر مردی که باشد بد گمان ... نشنود او راست را با صد نشان

هر درونی که خیال‌اندیش شد ... چون دلیل آری خیالش بیش شد

چون سخن در وی روَد علت شود ... تیغِ غازی، دزد را آلت شود

پس جواب او سکوت است و سکون ... هست با ابله سخن گفتن جنون

بنابراین توصیه ی مولانا آن است که خیال اندیشان را باید به حال خودشان وا نهاد و در همان حال از آنان روی برگرداند (اَعرِض عنهم)، چون تمامی درها را برای ورود آلترناتیوهایی جز آن چه در ذهن و ضمیرشان می گذرد بسته اند. در این حالت هر دارویی که تجویز کنید جز دردافزایی حاصلی به بار نخواهد آورد:

آن مسلمان تَرکِ ابله کرد و تفت ... زیر لب «لاحول» گویان باز رفت

گفت چون از جِدّ و پندم وز جدال ... در دل او بیش می‌زاید خیال

پس ره پند و نصیحت بسته شد ... امر «اَعرِض عنهم» پیوسته شد

چون دوایت می‌فزاید درد، پس ... قصه با طالب بگو، بر خوان عَبَس!

+ محمد ; ٧:٥٥ ‎ب.ظ ; سه‌شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩٠
comment نظرات ()

کپی برابر اصل

مصاحبه ای با عباس کیارستمی در یوتیوب هست که منبعش را نمی دانم، ولی محتوای آن برایم خیلی جذاب و شنیدنی است. از او درباره ی فیلم خوب می پرسند و او می گوید[نقل به مضمون]:

«چیزهایی که در یک فیلم نمی پسندم را راحت تر می توانم نام ببرم و طبیعتن در فیلم های من وجود ندارند، چون آن ها را دوست ندارم؛ قصه سرایی، به هیجان آوردن تماشاچی، نصیحت کردن، تحقیر کردن و احساس گناه کردن مخاطب. فیلم خوب باید بادوام باشد، از لحظه ای که تمام می شود در ذهن تماشاچی شروع به ساخته شدن شود. بسیاری از فیلم ها هستند که به ظاهر فیلم های کسالت باری هستند ولی فیلم های خیلی بدی نیستند. فیلم هایی هستند که وقتی آن ها را می بینی از روی صندلی جُنب نمی خوری و از شدت تاثیر گذاری آنی که دارند عالم و آدم را فراموش می کنی، ولی وقتی از سالن سینما خارج می شوی می بینی سرت کلاه رفته. انگار تماشاچی را در تمام مدت فیلم به گروگان گرفته و او را احساساتی می کنند. من چنین فیلم هایی را مطلقن دوست ندارم. برعکس برخی فیلم ها آن چنان آرام و مهربان هستند که به تماشاچی هایشان گاهی وقت ها فرصت می دهند که در میانه ی فیلم چُرت کوتاهی هم بزند، آزار دهنده نیستند ولی فردا و فرداها ممکن است ذهن و ضمیر بیننده را وادار به فکر کردن کنند و او را دعوت کنند تا با فیلم زندگی کند.»

به نظر من این ها از بهترین اوصافی است که می توان برای یک فیلم خوب نام برد. ذکر این اوصاف به من بیشتر کمک می کند تا دلایل خود را برای نپسندیدن فیلم های فیلم سازانی چون حاتمی کیا تبیین کنم. از این منظر به اعتقاد بنده آثار سینمایی فیلم سازی همچون حاتمی کیا در قیاس با آثار سینمایی کسی همچون کیارستمی مانند روضه خوانی یک مداح حرفه ای در قیاس با آواز شجریان است. بر این مبنا من فیلم های حاتمی کیا را دوست ندارم. فیلم هایی که شلوغ، پر سر و صدا، نصیحت گر، سرکوفت زننده و برانگیزاننده اند و در عین حال تاریخ مصرفی به نسبت کوتاه مدت دارند. 

بگذریم. چند شب پیش فیلم «کپی برابر اصل»، آخرین ساخته ی کیارستمی را دیدم. فیلم خوبی بود، ولی انتظارات مرا از فیلم ساز بزرگی چون او برآورده نکرد. به نظر بنده آن دسته از آثار کیارستمی موفق ترند که به موضوعات و مفاهیمی می پردازند که «ساده» ولی در عین حال «عمیق» هستند؛ مفاهیمی مثل دوستی، زندگی، مرگ و از این قبیل. از این دست می توان فیلم های «خانه ی دوست کجاست؟»، «زیر درختان زیتون» و «طعم گیلاس» را نام برد. ولی در مورد «کپی برابر اصل»، موضوع -یعنی ازدواج، زندگی مشترک و مناسبات بین زن و مرد- از یک «پیچیدگی» ذاتی برخوردار است. با نگاهی ساده -هر چند عمیق- نمی توان وارد آن حیطه شد و حق مطلب را ادا کرد. نگاه ساده و به اعتقاد بنده در برخی مواقع ساده انگارانه ای که کیارستمی به موضوع انداخته است فیلم را دچار گونه ای عدم تناسب کرده است. در همین راستا به عنوان مثال در اواخر فیلم (سکانس دیالوگ با پیرمرد و گوش کردن به توصیه های او و پس از آن ورود به رستوران و ماجراهای داخل رستوران) کیارستمی از خط قرمزهایی که هم خود او ترسیم کرده بود عدول می کند و شروع می کند به نصیحت کردن. اگرچه خیلی پررنگ نیست ولی باز توی ذوق می زند. تغییر آنی رفتار زن (بینوش) تنها پس از آن که مرد -به توصیه ی پیرمرد- دستش را با تردید و به تصنع بر شانه های زن (بینوش) می گذارد، آن هم به آن فرم، بیشتر به طنز شبیه است تا واقعیت. به زنان حق می دهم به کیارستمی بابت این فیلم خرده بگیرند و ابراز ناخرسندی کنند.

شاید هم انتقادهای من از این فیلم بر می گردد به اعتقاد شخصی من که از نظر من «کپی» هیچ گاه برابر «اصل» نبوده و نیست.

در مجموع همچون آثار دیگر کیارستمی «کپی برابر اصل» فیلمی است که ارزش دست کم دو بار دیدن را دارد.

___________________________________________________________________________

پی نوشت:

در دو ماه آینده به جهت آماده شدن برای دفاع از پایان نامه خیلی سرم شلوغ خواهد بود و ممکن است نتوانم این جا را به روز کنم. پس از آن سعی می کنم فعال تر باشم.

+ محمد ; ۱:۳۱ ‎ب.ظ ; جمعه ۱٦ اردیبهشت ۱۳٩٠
comment نظرات ()