خانه‌ی دوست کجاست؟

بی نهایت حضرت است این بارگاه ... صدر را بگذار، صدر توست راه

فرهنگ تغییر

از جان ادمز (John Adams) دومین رییس جمهور ایالات متحده نقل است که:

من باید سیاست و [فنون] جنگ را بیاموزم تا [روزی فرا رسد که] فرزندانم آزاد باشند که ریاضیات و فلسفه بخوانند. فرزندانم باید ریاضیات، فلسفه، جغرافیا، تاریخ طبیعی، کشتی سازی، ناوبری، تجارت و کشاورزی بیاموزند تا فرزندانشان بتوانند نقاشی، شعر، موسیقی، معماری، مجسمه سازی، پرده‏های نگارین بافتن و میناکاری بیاموزند.

ادمز از رهبران استقلال امریکا از بریتانیا در اواخر قرن هجدهم و همچنین یکی از نظریه پردازان سیاسی عصر روشنگری در امریکا بود. دوران ریاست جمهوری ادمز، پس از جورج واشنگتن و پیش از توماس جفرسون، در نخستین سال‏های پس از استقلال امریکا تقریبن هم‏زمان بود با سال‏های نخستین سلطنت فتحعلی شاه قاجار در ایران.

از آن زمان تا به حال دو انقلاب، یکی انقلاب مشروطیت و دیگری انقلاب اسلامی، و یک جنگ در ایران رخ داد و آن‏چه در این دو انقلاب و جنگ و پس از آنها بر بسیاری از دانشگاهیان، فیلسوفان، شاعران، هنرمندان، و حتا عالمان علوم تجربی رفته است را کمابیش همه می‏دانند. 
یکی از آن هنرمندانی که به گونه‏ای فجیع توسط تندروهای انقلابی پس از پیروزی انقلاب اسلامی کشته شد هنرمندی بود به نام سید جواد ذبیحی. خانم جِین لویسن -گردآورنده‏ی مجموعه‏ی ارزنده‏ی گلها- در معرفی مرحوم ذبیحی در وب‏سایت گلها این گونه می‏نویسد:

ذبیحی، سیّدجواد (در حدود ۱۲۹۰-۱۳۵۸ ش) خواننده‏ی آواز در موسیقی مذهبی ایران. از سرگذشت او اطلاع زیادی در دست نیست. شهرتش در تهران، هنگام مراسم تشییع جنازه‏ی رضاشاه پهلوی به سال  ۱۳۲۳ ش آغاز شد که در آن، صدای ذبیحی، مشایعان را همراهی می‌کرد. در سال‌های ۱۳۲۹-۱۳۵۶ ش وی معروف‌ترین خواننده‏ی مذهبی در رادیو تهران بود و مراسم مخصوص عیدها و عزاداری‌های شیعیان را با صدای خود افتتاح می‌کرد. در رادیو تهران نیز هنگام ایام قتل امامان شعیه، ماه رمضان، ماه محرم و هنگام نوروز و با مراسم سلام‌های درباری، ذبیحی حضور داشت. برنامه‏ی آوازی از او نیز در «برگ سبز» ضبط شده که به‌خاطر ملاحظات مذهبی جامعه در آن سال‌ها، بدون همراهی با ساز است. در واقع، حضور او در برنامه‏ی گل‌ها و برگ سبز حضوری تشریفاتی بود. شیوه‏ی خواندن ذبیحی، نوعی دکلاماسیون ملودیک و غالبن دور از موازین هنر آواز کلاسیک ایرانی است. حافظه‏ی سرشار از اشعار مناسب و توانایی فوق‌العاده‏ی حنجره‏ی او، محبوبیتش را تداوم می‌داد. یا این حال، طرفداری او از رژیم پهلوی و پاره‌ای از بی‌بند و باری‌های او و عضویت او در ساواک، خشم عده‌ای را برانگیخت و چند ماهی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ش و در سال ۱۳۵۸ ش، به دست تعدادی از مخالفانش در یک پارک جنگلی حومه‏ی تهران به قتل رسید. ضبط‌های او هنوز گردآوری و منتشر نشده است.

چند هفته ای است گاه و بی‏گاه دو قطعه‏ی آوازی از مرحوم ذبیحی را گوش می‏کنم. در یکی (برگ سبز 4) غزلی عارفانه از فخرالدین عراقی را می‏خواند (در وب‏سایت گلها سراینده‏ی غزل به اشتباه صفی‏علی‏شاه ذکر شده است) و در دیگری (برگ سبز 9) غزلی بسیار لطیف از فروغی بسطامی را که اگرچه این هم غزلی است عارفانه ولی برخی ابیات آن یادآور غزل‏های عاشقانه‏ی ناب و آبدار سعدی است.

+ محمد ; ۱:٢۳ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢۸ آبان ۱۳٩۱
comment نظرات ()