خانه‌ی دوست کجاست؟

بی نهایت حضرت است این بارگاه ... صدر را بگذار، صدر توست راه

سخت خوش مستی، ولی ای بوالحسن ... پاره‌ای راه است تا بینا شدن!

وایتهد می‏گفت:
 «همه جا و همیشه مردمانی عمل‏گرا وجود داشته‏اند که غرق در محسوسات سرسخت و شکست‏ناپذیر بوده‏اند [اهل ریزبینی‏های موشکافانه‏ی علمی و تجربی]. همه جا و همیشه مردمانی فیلسوف‏منش وجود داشته‏اند که غرق در تنظیم اصول کلی بوده‏اند. اما آنچه تازگیِ جامعه‏ی کنونی را تشکیل می‏دهد این است که علاقه‏ی شدیدی نسبت به نکات جزئی با علاقه‏ای به همان شدت نسبت به قوانین کلی توأم شده است.»

با این دید، اگر به تاریخ چند صد سال اخیر ایران نگاهی بیاندازیم و آن را با غرب مقایسه کنیم به روشنی درخواهیم یافت که تولیدات فکری در سرزمین ما با تقریب بسیار خوبی صفر بوده است. اندیشه‏ورزان و به ویژه فیلسوفان سرزمین ما از ابن‏سینا به بعد تقریبن همه‏شان با علوم تجربی و ظرایف آن بیگانه بوده‏اند.

بی‏جهت نیست کسی همچون محمدرضا شفیعی کدکنی می‏گوید:
«.... وقتی بخواهیم فرهنگ یا دایرة‌المعارفی از اندیشه‏ی بشری فراهم آوریم، سهم متأخرینِ جهان اسلام، تقریبا صفر است. تمام مسلمانان در قرون اخیر به اندازه‏ی یک سال از عمرِ فلسفی ویتگنشتاین، اندیشه عرضه نکرده‌اند. با هیچ کس تعارف نداریم.» 

ریاضی‏دانان و فیزیک‏دانان برجسته‏ی بسیاری، به ویژه با پدید‏آمدن فیزیک کوانتوم در قرن بیستم پا در وادی فلسفه نهادند و چالش‏های جدی را متوجه مبانی بنیادی آن کردند که بسیار هم در پیشبرد آن موثر بود. دین‏داران و الهیون (اعم از دانشمندان و به تبع آن مردم عادی) نیز از آن بی‏بهره نماندند و دینداری خود را از قالبی ناآگاهانه به قالبی آگاهانه (البته نسبت به سابق) تغییر دادند. من همیشه به دوستان و اطرافیان گفته‏ام که در سرزمین ما دین‏داران همان‏قدر ناآگاهانه دین‏دارند و دین‏داری‏شان مبتنی بر ناآگاهی است که بی‏دینان بی‏دینند و با دین سر ضدیت دارند. «آگاهی» به عنوان یکی از مهمترین مولفه‏ها در رشد و توسعه در یک جامعه‏ی انسانی، به اعتقاد بنده یکی از مفقودترین عناصر در جامعه‏ی ماست. به قول مولانا:

جان نباشد جز خبر در آزمون ... هر که را افزون خبر، جانش فزون
جانِ ما از جانِ حیوان بیشتر ... از چه؟ زان رو که فزون دارد خبر

برای کسانی که با ریاضیات و فیزیک در سطح دانشگاهی آشنایی دارند و به تاریخ و فلسفه‏ی علم علاقه‏مند هستند دیدن جلسات درس دکتر گلشنی با عنوان «اصول فلسفی مکانیک کوانتوم» را به شدت توصیه می‏کنم.
+ محمد ; ٢:٠٩ ‎ب.ظ ; پنجشنبه ٢۸ دی ۱۳٩۱
comment نظرات ()