خانه‌ی دوست کجاست؟

بی نهایت حضرت است این بارگاه ... صدر را بگذار، صدر توست راه

یک پذیرایی ساده به صرف لذتی خودآزارانه برای میهمانان

«پذیرایی ساده»، آخرین فیلم مانی حقیقی را دیروز دیدم. علی‌رغم جسارتی که در موضوع فیلم نهفته است پرداخت چندان قوی ندارد. فضای فیلم به اندازه‌ی کافی سیاه و خشن هست که بیننده‌ای مثل من که محبوب‌ترین فیلمش «خانه‌ی دوست کجاست» است آن را دوست نداشته باشد. با این حال موضوع فیلم و عرصه‌ای که مانی حقیقی با جسارت تمام بر آن گام نهاده است قابل اعتناست. توصیه می‌کنم کسانی که تاب مواجه‌شدن با درندگی‌های بی‌محابای عقل سرکش را ندارند این فیلم را نبینند. توصیفی که خود مانی حقیقی از فیلمش دارد به نظرم از همه گویاتر است؛ «این فیلمی است که تماشاگر قرار است از دیدنش لذتی خودآزارانه ببرد». 
عقل موجود بسیار مهیبی است. مدتهاست به این باور رسیده‌ام که سخت‌ترین کار در این دنیا تفکر است. گام زدن در وادی تفکر بسیار خطرناک و دلهره‌آور است، چون اصلن معلوم نیست شما را به کجاها خواهد کشاند. همه کس تاب رویارویی و یا همراهی با عقل را ندارند. به همین خاطر اغلب از او می‌گریزند؛ برای گریز از آن برخی نزدیک آن نمی‌شوند، برخی خود را به نفهمی می‌زنند و برخی هم خود را سرگرم چیزهای دیگری می‌کنند تا با عقل مواجه نشوند. حال آن مشغولیات می‌تواند روزمرگی باشد، کار باشد، مخدرات و مسکرات باشد، مذهب باشد و یا هر چیز دیگر.

جمله عالم زاختیار و هست خود / می‌گریزد در سر سرمست خود
تا دمی از هوشیاری وا رهند / ننگ خمر و زَمر بر خود می‌نهند
جمله دانسته که این هستی فَخ است / فکر و ذکر اختیاری دوزخ است
می‌گریزند از خودی در بی‌خودی / یا به مستی یا به شغل ای مهتدی
«مثنوی معنوی/ دفتر ششم» 

حال این فیلم به طرز بی‌رحمانه‌ای - درست مانند آن که شخصی را زنده زنده در مقابل دیدگانتان تشریح کنند - شما را با پرسش‌های جدی مواجه می‌کند بی آن که پاسخی بخواهد به آنها بدهد. حتا خود مانی حقیقی هم در این گیر و دار، تاب این گستاخی و درندگی را نمی‌آورد و در عرصه‌ی کلنجار رفتن‌های خشن و دردناک با این وضعیت در صحنه‌ی قبرستان که اوج فیلم است کم می‌آورد، بی‌تاب می‌شود، مرتجعانه تسلیم می‌شود و از عقل جا می‌ماند. بیش از این نمی‌خواهم درباره‌ی این فیلم بنویسم و به دوستانی که تمایل دارند در این باره بیشتر بخوانند پیشنهاد می‌کنم این‌جا و این‌جا را بخوانند. جالب‌ترین بخش گفت و گوی مانی حقیقی با سوسن شریعتی را در این چند جمله‌ی مانی حقیقی دیدم که به نوعی عصاره‌ی این فیلم است:
«در درس منطق که یک زمانی من خیلی عاشقش بودم بحث این بود که بتوانی فلان جمله‌ی افلاطون را به یک فرمول شبه ریاضی تبدیل کنی. ما هم عملن در این سکانس (سکانس قبرستان) این کار را کردیم؛ می‌خواستیم تماشاگر در مقابل خشونت منطق و نه صرف خشونت رایج، حیرت کند. به نظر من تهاجمی‌ترین و خشن‌ترین رفتار، منطقی حرف زدن است. منطق یک وجه خشن دارد، چون به صورت سیستماتیک تمام مسایل جانبی را، عواطف را، احساسات را، عرف و سنت را، همه‌ی این‌ها را حذف می‌کند. وقتی یک حرف خشن به یک فرمول ریاضی تقلیل پیدا می‌کند، آدم در موقعیت پیچیده‌ای قرار می‌گیرد. به جایی می‌رسد که چیزی که واضح است را باید قبول کند، اما نمی‌تواند. یک عمر با این باور زندگی کرده است و کنار گذاشتنش دردناک است. فرو می‌پاشد.»

+ محمد ; ٩:۱٢ ‎ق.ظ ; جمعه ۳ خرداد ۱۳٩٢
comment نظرات ()